ใส่เหล็กมาหลายปี... ทำไมวันนี้ถึงปวดเข่า? เมื่ออุบัติเหตุในวันวาน ทิ้งรอยแผลไว้ที่ข้อเข่าในวันนี้”
ใส่เหล็กมาหลายปี... ทำไมวันนี้ถึงปวดเข่า? เมื่ออุบัติเหตุในวันวาน ทิ้งรอยแผลไว้ที่ข้อเข่าในวันนี้”
สวัสดีครับ ผมหมอเก่งนะครับ วันนี้หมอมีเรื่องสำคัญที่อยากจะมาเล่าให้ฟัง โดยเฉพาะน้องๆ วัยรุ่นหรือคนวัยทำงานที่เคยผ่านนาทีวิกฤตจากอุบัติเหตุรุนแรงจนกระดูกหัก ต้องผ่าตัดใส่เหล็ก หลายคนอาจจะคิดว่าเมื่อกระดูกติดดีแล้ว เดินได้แล้ว ทุกอย่างคือจบ แต่ความจริงแล้ว "เข่า" ของเราอาจจะกำลังส่งสัญญาณบางอย่างที่บอกว่ามันกำลังรับภาระหนักเกินไปครับ
หมอเข้าใจดีครับว่าในวัยเพียง 23 ปี ซึ่งเป็นวัยที่กำลังมีพลังและอยากใช้ชีวิตให้เต็มที่ แต่กลับต้องมาเดินกระเผลก ปวดเสียวในข้อเข่า หรือเห็นขาตัวเองลีบลงเรื่อยๆ มันน่ากังวลแค่ไหน วันนี้หมอจะมาไขคำตอบให้ฟังว่า อาการปวดเข่าหลังใส่เหล็กเกิดจากอะไรได้บ้าง และเราจะแก้ไขให้กลับมาเดินได้อย่างมั่นใจอีกครั้งได้อย่างไรครับ
เรื่องเล่าจากคนไข้ของหมอเก่ง
หมอขอเล่าเรื่องของ “น้องนนท์” (นามสมมติ) ชายหนุ่มอายุ 23 ปี น้องนนท์เคยประสบอุบัติเหตุรถจักรยานยนต์ล้มอย่างรุนแรงเมื่อ 2 ปีก่อน จนกระดูกต้นขา (Femur) และกระดูกหน้าแข้ง (Tibia) หัก คุณหมอในตอนนั้นได้ช่วยผ่าตัดใส่เหล็กแกนกลาง (Nailing) ให้ทั้งสองส่วนจนกระดูกติดดี น้องนนท์กลับไปทำงานได้ตามปกติอยู่พักหนึ่งครับ
แต่ช่วง 6 เดือนมานี้น้องนนท์เริ่มรู้สึกว่า "เข่ามันขัดๆ" เวลาขึ้นบันไดจะปวดเสียวลึกๆ ในข้อ แถมสังเกตว่าต้นขาข้างที่เคยหักมันดูลีบเล็กลงกว่าอีกข้างชัดเจน พอไปเอกซเรย์ดู คุณหมอบอกว่า "ช่องว่างในข้อเริ่มแคบลง" น้องนนท์ตกใจมากครับ เพราะเขาอายุยังน้อย ทำไมเข่าถึงเริ่มเสื่อมเสียแล้ว วันนี้หมอจะมาอธิบายกรณีของน้องนนท์ให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ครับ
เมื่อ “ศูนย์ล้อ” และ “โช้คอัพ” ทำงานผิดเพี้ยน
เพื่อให้เห็นภาพ หมออยากให้ลองจินตนาการว่า ขาของเราเหมือนกับ "โช้คอัพและล้อรถยนต์" ครับ
ตอนที่เกิดอุบัติเหตุรุนแรง แรงกระแทกไม่ได้ทำแค่ให้กระดูกหัก แต่มันส่งแรงสั่นสะเทือนมหาศาลเข้าไปใน "ห้องโดยสาร" ซึ่งก็คือข้อเข่าด้วยครับ แรงนี้อาจจะทำให้ผิวสัมผัสของข้อเข่าเกิดรอยร้าวเล็กๆ นอกจากนี้ การที่เรามีเหล็กแกนกลางอยู่ในกระดูก บางครั้งปลายเหล็กอาจจะอยู่ใกล้ข้อเข่าเกินไปจนเกิดการระคายเคืองเหมือนมี "เศษหิน" ไปขัดอยู่ในตลับลูกปืน
ที่สำคัญที่สุดคือ เมื่อเราเจ็บ เราจะ "ไม่กล้าลงน้ำหนัก" ทำให้กล้ามเนื้อหน้าขาที่เปรียบเสมือนเครื่องยนต์หลัก (Quadriceps) ไม่ได้ใช้งานจนเกิดอาการ "เครื่องยนต์ฝ่อ" หรือขาลีบ (Atrophy) พอกล้ามเนื้อไม่มีแรง ข้อเข่าก็ต้องรับแรงกระแทกเต็มๆ ทุกครั้งที่เราก้าวเดินครับ
ความรู้พื้นฐานของปัญหา: ปวดเข่าหลังอุบัติเหตุกระดูกหัก
ภาวะนี้เรียกว่า ข้อเข่าเสื่อมหลังอุบัติเหตุ (Post-traumatic Osteoarthritis) ซึ่งเกิดขึ้นได้แม้ในอายุน้อยครับ
โรคคืออะไร: คือการที่กระดูกอ่อนผิวข้อสึกหรอเร็วกว่าปกติจากการบาดเจ็บรุนแรงในอดีต
สาเหตุ: แรงกระแทกโดยตรง, แนวการลงน้ำหนักที่เปลี่ยนไปหลังกระดูกติด, และการที่กล้ามเนื้อพยุงข้อไม่แข็งแรง
อาการ: ปวดเข่าลึกๆ บวมบ่อยหลังใช้งาน ขาข้างนั้นดูลีบลง และเดินกะเผลก
5 ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เข่ามีปัญหาหลังใส่เหล็ก
แรงกระแทกเบื้องต้น: ความรุนแรงของอุบัติเหตุทำลายเซลล์กระดูกอ่อนทันที
ตำแหน่งของเหล็ก (Nail): ปลายเหล็กที่ใส่ไว้อาจยื่นออกมาสะกิดหรือระคายเคืองเนื้อเยื่อรอบข้อ
กล้ามเนื้อหน้าขาอ่อนแรง: เมื่อกล้ามเนื้อลีบ เข่าจะขาด "เบรก" ธรรมชาติ
แนวการติดของกระดูก: หากกระดูกติดบิดเบี้ยวไปแม้เพียงเล็กน้อย ศูนย์ล้อจะเสียทันที
การกลับไปใช้งานเร็วเกินไป: วิ่งหรือกระโดดในขณะที่กล้ามเนื้อยังไม่พร้อม
การตรวจวินิจฉัย: ค้นหาต้นตอของอาการปวด
เมื่อน้องนนท์มาหาหมอ หมอต้องทำการสืบสวนเหมือนนักสืบครับ เพราะอาการปวดเข่านี้อาจมาจากหลายสาเหตุที่เรียกว่า "การวินิจฉัยแยกโรค" (Differential Diagnosis):
การบาดเจ็บของกระดูกอ่อนผิวข้อ (Cartilage Injury): ตรวจดูว่าผิวข้อที่ขรุขระเกิดจากแรงกระแทกในวันนั้นหรือไม่
หมอนรองกระดูกเข่าฉีกขาด (Meniscus Tear): บางครั้งหมอนรองกระดูกอาจฉีกตั้งแต่วันที่อุบัติเหตุ แต่ถูกมองข้ามเพราะมัวแต่สนใจกระดูกที่หัก
เส้นเอ็นข้อเข่าบาดเจ็บ (Ligament Injury): เอ็นไขว้หน้าหรือเอ็นข้างเข่าอาจจะหลวม ทำให้เข่าไม่มั่นคงและปวด
ปัญหาจากตัวเหล็กเอง (Hardware Interference): ปลายเหล็กแกนกลางอาจจะยาวเกินไปหรืออยู่ในตำแหน่งที่ขัดขวางการเคลื่อนไหวของเข่า
กล้ามเนื้อหน้าขาฝ่อ (Quadriceps Atrophy): การที่กล้ามเนื้อไม่ทำงานทำให้เข่าต้องรับน้ำหนักจนปวด
หมอจะใช้การ ตรวจร่างกายอย่างละเอียด ร่วมกับการ เอกซเรย์ท่ายืน เพื่อดูช่องว่างในข้อ และในกรณีที่ซับซ้อน หมอจะส่งตรวจ MRI เพื่อดูเนื้อเยื่ออ่อนและกระดูกอ่อนที่มองไม่เห็นในเอกซเรย์ครับ
แนวทางการรักษา: "กู้คืนกล้ามเนื้อ ถนอมผิวข้อ"
สำหรับวัย 23 ปี เป้าหมายคือการรักษาข้อจริงไว้ให้นานที่สุดครับ:
1. ปรับพฤติกรรมและการทำกายภาพบำบัด (สำคัญที่สุด): หมอจะเน้นให้น้องนนท์ทำกายภาพบำบัดเพื่อ "กู้คืนกล้ามเนื้อหน้าขา" ครับ เมื่อกล้ามเนื้อกลับมาโตและแข็งแรง อาการปวดจะลดลงอย่างไม่น่าเชื่อ เพราะกล้ามเนื้อจะช่วยรับแรงแทนข้อเข่า
2. การใช้ยา: ทานยาลดการอักเสบในกลุ่มที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) เป็นช่วงสั้นๆ เมื่อมีอาการบวมแดงหรือปวดมาก
3. การฉีดยาเฉพาะจุดโดยใช้ Ultrasound นำทาง:
ฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อเข่าเทียม: เพื่อช่วยหล่อลื่น ลดการเสียดสีของผิวข้อที่แคบลง
ฉีดเกล็ดเลือดเข้มข้น (PRP): นำเลือดของคนไข้มาสกัดเอาเฉพาะส่วนที่ช่วยซ่อมแซม แล้วฉีดกลับเข้าไปในข้อเพื่อลดการอักเสบและบำรุงกระดูกอ่อน
4. การพิจารณาผ่าตัดเอาเหล็กออก (Hardware Removal): หากกระดูกติดดีแล้ว (ปกติประมาณ 1.5 - 2 ปี) และหมอตรวจพบว่าปลายเหล็กคือสาเหตุหลักที่ทำให้ปวด การผ่าเอาเหล็กแกนกลางออกจะช่วยให้น้องนนท์หายปวดและกลับมาขยับเข่าได้คล่องตัวขึ้นครับ
พยากรณ์โรค: จะกลับมาวิ่งได้ไหม?
สำหรับน้องนนท์ ถ้าตั้งใจทำกายภาพบำบัดและดูแลตัวเองตามที่หมอบอก "โอกาสหายปวดสูงมากครับ" แม้ผิวข้อจะแคบลงไปบ้าง แต่ถ้ากล้ามเนื้อหน้าขาแข็งแรง น้องจะสามารถกลับไปเล่นกีฬาเบาๆ วิ่งจ๊อกกิ้ง หรือใช้ชีวิตได้เหมือนคนปกติครับ
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง
หากปล่อยให้ปวดและขาลีบต่อไป:
เข่าเสื่อมรุนแรงในอนาคต: อาจต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมตั้งแต่อายุยังน้อย
ปวดหลังและสะโพก: จากการเดินลงน้ำหนักที่ผิดปกติมาเป็นเวลานาน
เข่าติด: ไม่สามารถเหยียดหรือพับเข่าได้สุด
5 วิธีป้องกันและดูแลตัวเอง
บริหารกล้ามเนื้อหน้าขาทุกวัน: เกร็งค้างไว้แล้วปล่อย ทำบ่อยๆ แม้ตอนนั่งทำงาน
เลี่ยงการใช้เข่าผิดท่า: เช่น การพับเพียบ นั่งยอง หรือคุกเข่า
คุมน้ำหนักตัว: อย่าให้เข่าที่เคยเจ็บต้องแบกน้ำหนักส่วนเกิน
เลือกรองเท้าที่เหมาะสม: มีส้นนุ่มรองรับแรงกระแทก
มาพบหมอตามนัด: เพื่อติดตามดูแนวโน้มของผิวข้อ
Q&A Section
Q: ทำไมขาลีบถึงทำให้ปวดเข่า? A: เพราะกล้ามเนื้อหน้าขาคือ "เบรก" ของเข่าครับ ถ้าเบรกพัง แรงกระแทกทั้งหมดจะไปลงที่ผิวข้อเข่าโดยตรง ทำให้เจ็บและผิวข้อสึกเร็วขึ้นครับ
Q: ต้องผ่าเอาเหล็กออกไหมถึงจะหายปวด? A: ไม่เสมอไปครับ ต้องให้หมอตรวจดูว่าเหล็กนั้นขัดขวางการทำงานของข้อจริงหรือไม่ หากสาเหตุหลักมาจากกล้ามเนื้อลีบ การทำกายภาพอาจจะได้ผลดีกว่าการผ่าตัดเอาเหล็กออกครับ
Q: ออกกำลังกายอะไรได้บ้าง? A: หมอแนะนำการว่ายน้ำ หรือปั่นจักรยานแบบไม่มีแรงต้านมากนัก จะช่วยบริหารกล้ามเนื้อโดยไม่ทำร้ายข้อเข่าครับ
สรุปประเด็นสำคัญ
ปวดเข่าหลังอุบัติเหตุกระดูกขาหักในวัยรุ่น มักเกิดจากข้อเสื่อมหลังอุบัติเหตุและกล้ามเนื้อหน้าขาฝ่อ
การวินิจฉัยต้องดูหลายอย่าง ทั้งผิวข้อ หมอนรองกระดูก เส้นเอ็น และตำแหน่งของเหล็กที่ใส่ไว้
กล้ามเนื้อหน้าขาที่แข็งแรง คือหัวใจสำคัญที่จะช่วยลดอาการปวดและหยุดความเสื่อมของข้อ
การฉีดยาบำรุงข้อหรือ PRP ร่วมกับการทำกายภาพบำบัด มักได้ผลดีโดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่
หากเหล็กที่ใส่ไว้ก่อให้เกิดการระคายเคือง การผ่าตัดเอาเหล็กออกอาจเป็นทางเลือกที่เหมาะสม
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดเข่า #กระดูกหัก #ใส่เหล็กที่ขา #เข่าเสื่อมก่อนวัย #ขาลีบ #กายภาพบำบัด #ผ่าตัดเอาเหล็กออก #ฉีดPRP #น้ำหล่อเลี้ยงข้อเข่า #หมอเก่งกระดูกและข้อ #กล้ามเนื้อหน้าขา #อุบัติเหตุ #KneePain #PostTraumaticOA #QuadricepsAtrophy #IMNailing #Orthopedics
References
Katsoulis E, Court-Brown CM, Giannoudis PV. Incidence and aetiology of anterior knee pain after intramedullary nailing of the femur and tibia. J Bone Joint Surg Br. 2006;88(5):576‑580. doi:10.1302/0301-620X.88B5.16875. PMID:16645100.
งานนี้ศึกษาว่าหลังใส่เหล็กแกนกลางกระดูกต้นขาและหน้าแข้ง มีคนไข้ปวดเข่าหน้าบ่อยแค่ไหน และอะไรเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ปวดเข่าเรื้อรัง ช่วยให้หมอรู้ว่าภาวะนี้พบได้บ่อยและต้องเฝ้าระวัง.Stiebel M, Miller LE, Block JE. Post-traumatic knee osteoarthritis in the young patient: therapeutic dilemmas and emerging technologies. Open Access J Sports Med. 2014;5:73‑79. doi:10.2147/OAJSM.S61865. PMID:24748831.
บทความรีวิวนี้เล่าว่าคนหนุ่มสาวที่เข่าเคยบาดเจ็บแรงๆ มีโอกาสเป็นเข่าเสื่อมเร็วขึ้น และการรักษาค่อนข้างท้าทาย เพราะต้องอยู่กับเข่าไปอีกหลายสิบปี พร้อมพูดถึงวิธีรักษาใหม่ๆ ที่อาจช่วยชะลอโรค.Anderson DD, Chubinskaya S, Guilak F, Martin JA, Oegema TR, Olson SA, et al. Post-traumatic osteoarthritis: improved understanding and opportunities for early intervention. J Orthop Res. 2011;29(6):802‑809. doi:10.1002/jor.21359. PMID:21337309.
งานนี้อธิบายว่าเมื่อข้อได้รับบาดเจ็บ จะเกิดการอักเสบและการสึกหรอของกระดูกอ่อนอย่างไรจนกลายเป็นข้อเสื่อม และเสนอว่าถ้าเราตรวจพบและรักษาปัญหาได้ตั้งแต่ระยะแรก อาจช่วยลดโอกาสเกิดข้อเสื่อมในอนาคตได้.Palmieri-Smith RM, Thomas AC, Karvonen-Gutierrez C, Sowers MF. Isometric quadriceps strength in women with mild, moderate, and severe radiographic knee osteoarthritis is associated with improved function. J Orthop Res. 2010;28(3):327‑333. doi:10.1002/jor.20980. PMID:19780139.
งานวิจัยนี้แสดงว่าผู้หญิงที่ข้อเข่าเสื่อมแต่กล้ามเนื้อต้นขาหน้าแข็งแรง จะเดิน ลุก นั่ง และใช้ชีวิตประจำวันได้ดีกว่าคนที่กล้ามเนื้ออ่อน ทำให้ยืนยันว่าการฝึกกล้ามเนื้อหน้าขาเป็นหัวใจสำคัญของกายภาพบำบัดเข่าเสื่อม.
Comments
Post a Comment