ปวดเข่าตอนขึ้นลงบันได... ไม่ใช่เข่าเสื่อมธรรมดา แต่มันคือ "โรคข้อสะบ้าเสื่อม" (PF Arthritis)
ปวดเข่าตอนขึ้นลงบันได... ไม่ใช่เข่าเสื่อมธรรมดา แต่มันคือ "โรคข้อสะบ้าเสื่อม" (PF Arthritis)
“คุณหมอคะ ปวดเข่ามากเลยค่ะ แปลกตรงที่เดินพื้นราบไม่ค่อยเป็นอะไร แต่พอจะขึ้นบันไดหรือลุกจากเก้าอี้ มันดัง กริ๊บ แล้วปวดแปลบตรงหน้าเข่า บางทีเสียวจนเข่าแทบทรุด อย่างนี้คือเข่าเสื่อมจนต้องเปลี่ยนข้อเข่าเลยไหมคะ?”
นี่คือคำถามของคุณน้าท่านหนึ่งที่มาหาผมด้วยอาการ "ปวดเฉพาะจุด" ตรงลูกสะบ้า หลายคนพอได้ยินคำว่าเข่าเสื่อม จะนึกถึงภาพคนแก่ขาโก่ง เดินกะเผลก แต่สำหรับโรค PF Arthritis (Patellofemoral Arthritis) หรือ "โรคข้อสะบ้าเสื่อม" นั้นต่างออกไปครับ เพราะมันสามารถเกิดได้แม้ในคนที่อายุยังไม่มาก หรือคนที่ชอบออกกำลังกายหนักๆ
ข้อสะบ้าเสื่อมคืออะไร? (ภาษาชาวบ้าน)
เข่าของเราไม่ได้มีแค่ข้อเดียวครับ มันประกอบด้วยข้อใหญ่ (ที่รับน้ำหนักตัว) และข้อเล็กด้านหน้า คือ "ข้อระหว่างลูกสะบ้ากับร่องกระดูกต้นขา"
ลองนึกภาพว่าลูกสะบ้าคือ "รถราง" และร่องกระดูกต้นขาคือ "รางรถไฟ" ครับ ทุกครั้งที่เรางอเข่า ลูกสะบ้าจะวิ่งไปตามรางนี้เพื่อช่วยเป็นคานดีดคานงัดให้เราเหยียดขาได้แรงขึ้น
แต่ถ้าวันหนึ่ง "รางมันเบี้ยว" หรือ "ล้อรถรางมันพัง" (กระดูกอ่อนหลังสะบ้าสึกหรอ) เวลาเคลื่อนไหวผิวสัมผัสที่เคยลื่นปรื๊ดจะกลายเป็นขรุขระ เหมือนเอากระดาษทรายมาสีกัน อาการปวดและเสียงดังในเข่าจึงเกิดขึ้นครับ
ทำไมเราถึงเป็นโรคนี้? (สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง)
- ลูกสะบ้าไม่อยู่ในร่อง (Malalignment): บางคนเกิดมาสะบ้าเอียงหรืออยู่สูงเกินไป ทำให้เวลาใช้งานมันไปกดทับผิวข้อด้านใดด้านหนึ่งมากเป็นพิเศษจนสึกเร็ว
- อุบัติเหตุในอดีต: เคยล้มกระแทกเข่าแรงๆ จนกระดูกอ่อนหลังสะบ้าบาดเจ็บ
- ใช้งานหนักเกินไป: การขึ้นลงบันไดบ่อยๆ การนั่งยองๆ นั่งพับเพียบ หรือการออกกำลังกายที่ต้องงอเข่าซ้ำๆ (เช่น Squat ที่ผิดท่า)
- กล้ามเนื้อไม่สมดุล: กล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps) ไม่แข็งแรง หรือตึงเกินไป ทำให้ดึงลูกสะบ้าให้วิ่งเบี้ยวออกจากราง
อาการได้แก่
- ปวดหน้าเข่า: ปวดลึกๆ รอบๆ หรือใต้ลูกสะบ้า
- แพ้ทางบันได: ปวดมากเวลาขึ้นหรือลงบันได (โดยเฉพาะตอนลงจะปวดเสียวมาก)
- ลุกนั่งลำบาก: ปวดเวลาลุกจากเก้าอี้ที่ต่ำๆ หรือลุกจากการนั่งพับเพียบ
- เสียงในข้อ: มีเสียงกรอบแกรบ หรือความรู้สึกเหมือนกระดูกเสียดสีกันเวลาพับเข่า
- นั่งนานแล้วติด: นั่งโรงหนังหรือนั่งรถนานๆ พอจะลุกแล้วเข่ามันตึงจนปวด (Movie-goer's sign)
ตรวจยังไงให้มั่นใจ?
- ตรวจร่างกาย: หมอจะขยับลูกสะบ้าดูว่ามีจุดกดเจ็บไหม หรือมีอาการเสียวเวลาลูกสะบ้าเสียดสีกับร่องกระดูกหรือไม่
- เอกซเรย์ (X-ray): ท่ามาตรฐานอาจเห็นไม่ชัด หมอมักจะสั่งถ่ายท่าพิเศษที่เรียกว่า "Merchant View" หรือการถ่ายส่องลงไปในร่องสะบ้า เพื่อดูว่าช่องว่างระหว่างข้อแคบลงหรือมีกระดูกงอกไหม
- MRI: ในรายที่ปวดมากแต่เอกซเรย์ดูปกติ การทำ MRI จะช่วยให้เห็น "กระดูกอ่อน" ที่สึกหรอได้ชัดเจนตั้งแต่ระยะแรกๆ
แนวทางการรักษา: เน้นซ่อม ไม่เน้นรื้อ
ข่าวดีคือโรคนี้ส่วนใหญ่รักษาได้โดย ไม่ต้องผ่าตัด ครับ
- ปรับพฤติกรรม: หลีกเลี่ยงการนั่งยอง นั่งขัดสมาธิ หรือการขึ้นลงบันไดบ่อยๆ โดยไม่จำเป็น
- ทำกายภาพบำบัด (สำคัญมาก): เน้นฝึกกล้ามเนื้อหน้าขาด้านใน (VMO) ให้แข็งแรง เพื่อช่วย "ดึง" ลูกสะบ้าให้กลับเข้าที่เข้าทาง
- การใช้ยา: ทานยาต้านการอักเสบเป็นครั้งคราว หรือใช้ยากลุ่มบำรุงผิวกระดูกอ่อน
- ฉีดน้ำเลี้ยงข้อเข่าหรือ PRP: เพื่อลดการเสียดสีและช่วยซ่อมแซมกระดูกอ่อนในกรณีที่เริ่มสึก
- ผ่าตัด: จะทำเฉพาะเมื่อรักษาด้วยวิธีอื่นไม่ได้ผลจริงๆ เช่น การผ่าตัดส่องกล้องเข้าไปแต่งผิวข้อ หรือการผ่าตัดย้ายตำแหน่งจุดเกาะเส้นเอ็นเพื่อปรับแนวสะบ้าให้ตรง (น้อยมากที่จะต้องเปลี่ยนข้อสะบ้าเทียม)
พยากรณ์โรค: หายได้ไหม?
PF Arthritis เป็นโรคที่ดำเนินไปอย่างช้าๆ ครับ ถ้าเราปรับพฤติกรรมและสร้างกล้ามเนื้อได้ดี อาการปวดจะหายไปและสามารถกลับไปใช้ชีวิตปกติหรือออกกำลังกายที่เหมาะสมได้ แต่ถ้าปล่อยปละละเลย ความเสื่อมนี้อาจลามไปเป็นโรคข้อเข่าเสื่อมทั้งข้อในอนาคตได้ครับ
สรุป
- ปวดหน้าเข่าเวลาขึ้นลงบันได: ให้สงสัย "ข้อสะบ้าเสื่อม" (PF Arthritis)
- ไม่ใช่แค่คนแก่ที่เป็น: วัยทำงานหรือนักกีฬาที่ใช้งานเข่าหนักก็เป็นได้
- การรักษาหลัก: คือการสร้างกล้ามเนื้อและการปรับท่าทาง ไม่ใช่การผ่าตัด
- เสียงในเข่า: หากมาพร้อมความปวด อย่าปล่อยไว้จนกระดูกอ่อนสึกถาวร
สรุป
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดเข่า #ข้อสะบ้าเสื่อม #PFArthritis #ปวดลูกสะบ้า #เสียงในเข่า #ขึ้นลงบันไดแล้วปวดเข่า #หมอกระดูก #หมอเก่ง #สุขภาพเข่า #กายภาพบำบัดเข่า
References
- Grelsamer RP, et al. Patellofemoral Arthritis. Journal of Bone and Joint Surgery. 2024. (เจาะลึกกลไกการเกิดโรคข้อสะบ้าเสื่อมและการรักษา)
- Lansdown DA, et al. Management of Patellofemoral Osteoarthritis. Current Reviews in Musculoskeletal Medicine. 2023. (รวบรวมแนวทางการรักษาแบบไม่ผ่าตัดที่ได้ผลดีที่สุด)
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Patellofemoral Arthritis Guide. 2025. (อัปเดตข้อมูลการวินิจฉัยด้วยท่าเอกซเรย์พิเศษและ MRI)
- Petersen W, et al. Patellofemoral osteoarthritis: therapeutic strategies. Arch Orthop Trauma Surg. 2022. (อธิบายความสำคัญของการฝึกกล้ามเนื้อ VMO)
- Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy. Clinical Practice Guidelines for Patellofemoral Pain. 2023. (แนวทางการทำกายภาพบำบัดเพื่อลดแรงกดที่ข้อสะบ้า)
Comments
Post a Comment